Rozmowa z uzależnionym: Jak pomóc bliskiemu od marihuany?

Ten artykuł to praktyczny poradnik, który pomoże Ci przygotować się do jednej z najtrudniejszych rozmów w życiu z bliską osobą uzależnioną od marihuany lub innych substancji. Dowiesz się, jak skutecznie komunikować się, unikać pułapek i znaleźć profesjonalne wsparcie, by skłonić ją do podjęcia leczenia.

Zanim zaczniesz rozmowę: zrozum fundamenty uzależnienia

Dlaczego on/ona nie widzi problemu? Psychologiczne mechanizmy nałogu

Kiedy stajemy w obliczu uzależnienia bliskiej osoby, często zadajemy sobie pytanie: "Dlaczego on/ona tego nie widzi?". Odpowiedź leży w złożonych mechanizmach psychologicznych, które są nieodłączną częścią choroby. Uzależnienie to nie jest kwestia słabej woli czy braku miłości, ale poważna choroba mózgu, która zmienia sposób myślenia i postrzegania rzeczywistości. Kluczowe mechanizmy obronne to iluzja i zaprzeczanie. Osoba uzależniona tworzy wokół siebie świat, w którym problem nie istnieje lub jest minimalizowany. Może wierzyć, że ma kontrolę nad używaniem substancji, że może przestać w każdej chwili, albo że jej zachowanie nie ma negatywnych konsekwencji. Zaprzeczanie objawia się ignorowaniem faktów, racjonalizowaniem, obwinianiem innych lub bagatelizowaniem problemu. Zrozumienie tego jest pierwszym krokiem do empatycznej i skutecznej rozmowy. Musimy pamiętać, że nie rozmawiamy z osobą, która świadomie nas rani, ale z kimś, kto jest uwięziony w sidłach nałogu.

Mit "miękkich narkotyków": Jak naprawdę wygląda uzależnienie od marihuany?

Wokół marihuany narosło wiele mitów, które przedstawiają ją jako "miękki narkotyk", nieszkodliwy i nieuzależniający. Niestety, jako ekspert w tej dziedzinie, muszę stanowczo obalić to przekonanie. Marihuana, choć nie wywołuje tak silnego uzależnienia fizycznego jak heroina czy alkohol, powoduje bardzo silne uzależnienie psychiczne. Oznacza to, że osoba uzależniona odczuwa silny przymus psychiczny do zażywania substancji, aby poczuć się dobrze, zredukować stres lub po prostu funkcjonować. Negatywne skutki i objawy uzależnienia od marihuany są realne i mogą być bardzo dotkliwe:

• Przymus palenia: Silna, wewnętrzna potrzeba zażywania marihuany, często kilka razy dziennie.
• Zaniedbywanie obowiązków: Rezygnacja z pracy, szkoły, hobby, rodziny na rzecz palenia.
• Problemy z pamięcią i koncentracją: Trudności w skupieniu uwagi, zapominanie, spowolnienie procesów myślowych.
• Zespół amotywacyjny: Utrata zainteresowania aktywnościami, apatia, brak energii i chęci do działania.
• Zmiany nastroju: Drażliwość, lęk, depresja, wahania nastroju.
• Problemy zdrowotne: Przewlekły kaszel, problemy z układem oddechowym, a w dłuższej perspektywie ryzyko rozwoju chorób psychicznych, zwłaszcza u osób predysponowanych.

Szczególnie niebezpieczne jest używanie marihuany przez młodzież, której mózg wciąż się rozwija. Może to prowadzić do trwałych zaburzeń poznawczych i zwiększać ryzyko rozwoju psychoz. Zrozumienie tych faktów jest kluczowe, aby móc skutecznie rozmawiać z bliską osobą i uświadomić jej skalę problemu.

Twoja rola w tym systemie: Czy nieświadomie pomagasz uzależnieniu trwać?

To trudne pytanie, ale muszę je zadać: czy nieświadomie podtrzymujesz nałóg bliskiej osoby? Bliscy, z miłości i troski, często wpadają w pułapkę chronienia osoby uzależnionej przed konsekwencjami jej zachowań. Usprawiedliwianie jej nieobecności w pracy, spłacanie długów, ukrywanie problemu przed innymi członkami rodziny czy przyjaciółmi to wszystko, choć wydaje się pomocą, w rzeczywistości pozwala uzależnionemu unikać odpowiedzialności i nie konfrontować się z realnymi skutkami nałogu. W ten sposób, paradoksalnie, ułatwiamy mu trwanie w uzależnieniu. Właśnie w tym kontekście pojawia się koncepcja "twardej miłości", która polega na stawianiu jasnych granic i pozwalaniu osobie uzależnionej doświadczyć naturalnych konsekwencji jej wyborów. To bolesne, ale często niezbędne, aby uzależniony poczuł potrzebę zmiany.

Czym jest współuzależnienie i dlaczego dotyczy także Ciebie?

Współuzależnienie to stan, w którym bliscy osoby uzależnionej sami wpadają w sieć dysfunkcyjnych zachowań i myślenia, często koncentrując całe swoje życie wokół nałogu drugiej osoby. To nie jest uzależnienie od substancji, ale od relacji z osobą uzależnioną. Osoby współuzależnione często czują się odpowiedzialne za nałóg bliskiego, próbują go kontrolować, ratować, a jednocześnie zaniedbują własne potrzeby i zdrowie psychiczne. Mogą doświadczać chronicznego stresu, lęku, poczucia winy, wstydu, a nawet depresji. To pułapka, z której trudno się wydostać bez profesjonalnego wsparcia. Dlatego tak ważne jest, abyś jako bliski, zrozumiał, że Ty również potrzebujesz pomocy i wsparcia, aby móc skutecznie pomóc osobie uzależnionej i zadbać o siebie.

Przygotuj się do rozmowy, która może zmienić wszystko

Znajdź idealny moment i miejsce kiedy rozmowa ma największe szanse powodzenia?

Wybór odpowiedniego momentu i miejsca to połowa sukcesu. Rozmowa z osobą uzależnioną jest niezwykle delikatna i wymaga sprzyjających warunków. Przede wszystkim, rozmawiaj, gdy osoba uzależniona jest trzeźwa. Pod wpływem substancji jej zdolność do racjonalnego myślenia i empatii jest znacznie ograniczona. Wybierz moment, w którym oboje macie czas, nie jesteście zmęczeni ani zestresowani. Idealne miejsce to spokojne, prywatne otoczenie, gdzie nikt Wam nie będzie przeszkadzał i gdzie oboje czujecie się bezpiecznie. Unikaj rozmów w miejscach publicznych, podczas kłótni czy w pośpiechu. Pamiętaj, że celem jest budowanie mostu, a nie muru.

Zbierz konkretne fakty, a nie opinie: Twoja lista argumentów

Podczas rozmowy z osobą uzależnioną, która często posługuje się zaprzeczeniem i racjonalizacją, kluczowe jest oparcie się na konkretnych, obiektywnych faktach, a nie na ogólnych opiniach czy oskarżeniach. Przygotuj listę konkretnych przykładów zachowań i ich konsekwencji. To pozwoli uniknąć dyskusji o tym, "kto ma rację", i skupić się na realnych problemach. Na przykład, zamiast mówić "Jesteś nieodpowiedzialny", powiedz: "Zauważyłem/am, że trzykrotnie w tym miesiącu nie poszedłeś/poszłaś do pracy, co spowodowało problemy finansowe".

Przykłady faktów, które warto zebrać:

• Finansowe: Niezapłacone rachunki, długi, brak pieniędzy na podstawowe potrzeby.
• Zdrowotne: Widoczne pogorszenie stanu zdrowia, problemy ze snem, utrata wagi, przewlekły kaszel, zmiany nastroju.
• Społeczne: Zerwane relacje z przyjaciółmi/rodziną, konflikty, izolacja.
• Zawodowe/edukacyjne: Problemy w pracy/szkole, utrata pracy, spadek wyników.
• Prawne: Problemy z prawem, mandaty, zatrzymania.

Te konkretne przykłady są trudne do zignorowania i mogą pomóc osobie uzależnionej zobaczyć realne konsekwencje jej nałogu.

Ustal swój cel i postaw granicę: Co chcesz osiągnąć, a czego nie będziesz dłużej tolerować?

Zanim zaczniesz rozmowę, musisz jasno określić, co chcesz przez nią osiągnąć. Czy jest to uświadomienie problemu? Skłonienie do wizyty u specjalisty? Podjęcie leczenia? Miej realistyczne oczekiwania jedna rozmowa rzadko rozwiązuje problem, ale może być pierwszym krokiem. Równie ważne jest ustalenie jasnych granic, których nie będziesz dłużej tolerować. To jest element "twardej miłości". Na przykład: "Nie będę dłużej spłacać Twoich długów", "Nie będziesz mieszkać pod moim dachem, jeśli będziesz używać substancji", "Nie będę Cię usprawiedliwiać przed pracodawcą". Te granice muszą być jasne, konsekwentne i możliwe do wyegzekwowania. Pamiętaj, że stawianie granic to ochrona siebie i jednocześnie akt miłości, który ma na celu zmotywowanie bliskiego do zmiany.

Przygotuj się emocjonalnie: Jak zapanować nad złością, strachem i bezradnością?

Rozmowa z osobą uzależnioną jest emocjonalnie wyczerpująca. Naturalne jest odczuwanie złości, strachu, smutku czy bezradności. Kluczem jest jednak, aby te emocje nie przejęły kontroli nad rozmową. Przed spotkaniem poświęć czas na przygotowanie emocjonalne. Możesz porozmawiać z zaufanym przyjacielem, terapeutą, a nawet napisać list, w którym wyrazisz wszystkie swoje uczucia ale nie wysyłaj go. Chodzi o to, aby "oczyścić" umysł przed rozmową. Podczas samego dialogu staraj się zachować spokój i skupić na trosce. Pamiętaj, że Twoim celem jest pomoc, a nie wyładowanie frustracji. Oto kilka wskazówek:

• Oddychaj głęboko: Techniki relaksacyjne mogą pomóc w opanowaniu stresu.
• Skup się na trosce: Przypomnij sobie, że robisz to z miłości i troski o bliską osobę.
• Nie daj się sprowokować: Uzależnieni często próbują manipulować lub wzbudzać poczucie winy. Bądź na to przygotowany/a.
• Miej plan B: Co zrobisz, jeśli rozmowa nie pójdzie po Twojej myśli? Gdzie szukać wsparcia dla siebie?

Scenariusz rozmowy z osobą uzależnioną

Jak zacząć? Sprawdzone zwroty na otwarcie trudnego dialogu

Pierwsze zdania są kluczowe. Muszą wyrażać troskę, a nie oskarżenie, aby nie wzbudzić od razu postawy obronnej. Pamiętaj, że chcesz otworzyć dialog, a nie rozpocząć kłótnię. Oto kilka sprawdzonych zwrotów, które możesz wykorzystać:

• "Martwię się o ciebie i o to, co się dzieje w twoim życiu."
• "Zauważyłem/am ostatnio pewne zmiany w twoim zachowaniu i chciałbym/chciałabym o tym porozmawiać."
• "Kocham cię i zależy mi na twoim dobrym samopoczuciu, dlatego musimy porozmawiać o czymś ważnym."
• "Widzę, że masz trudności i chciałbym/chciałabym ci pomóc."
• "Zastanawiam się, czy wszystko u ciebie w porządku, bo ostatnio wydajesz się być wycofany/a/zmęczony/a."

Ważne jest, aby te słowa wypowiedzieć spokojnym, łagodnym tonem, patrząc w oczy i wyrażając prawdziwą troskę.

Mów o swoich uczuciach, nie oskarżaj: Potęga komunikatu "Ja"

To jedna z najważniejszych zasad skutecznej komunikacji, zwłaszcza w tak trudnych rozmowach. Zamiast używać oskarżającego komunikatu "Ty" (np. "Ty zawsze palisz", "Ty mnie ranisz"), skup się na wyrażaniu swoich własnych uczuć i obserwacji, używając komunikatu "Ja". Dzięki temu rozmówca nie poczuje się atakowany i będzie bardziej otwarty na przyjęcie Twoich słów. Komunikat "Ja" brzmi mniej oceniająco i bardziej autentycznie. Kiedy mówisz o swoich uczuciach, nikt nie może Ci zaprzeczyć to są Twoje emocje.

Przykłady zastosowania komunikatu "Ja":

• Zamiast: "Ty mnie okłamujesz i to jest niedopuszczalne!" powiedz: "Czuję się zraniony/a i zaniepokojony/a, kiedy odkrywam, że nie mówisz mi prawdy."
• Zamiast: "Jesteś nieodpowiedzialny/a, bo nie chodzisz do pracy!" powiedz: "Martwię się o naszą sytuację finansową, kiedy widzę, że masz problemy z utrzymaniem pracy."
• Zamiast: "Twoje palenie niszczy naszą rodzinę!" powiedz: "Jest mi bardzo smutno i czuję się bezradny/a, kiedy widzę, jak marihuana wpływa na nasze relacje rodzinne."

Pamiętaj, aby po wyrażeniu swoich uczuć, dać przestrzeń na odpowiedź i aktywnie słuchać.

Unikaj tych błędów jak ognia: Najczęstsze pułapki komunikacyjne

Podczas tak trudnej rozmowy łatwo wpaść w pułapki komunikacyjne, które mogą zniweczyć wszelkie próby pomocy. Jako Nataniel Grabowski, widziałem to setki razy. Oto najczęstsze błędy, których należy unikać:

• Moralizowanie i ocenianie: "Powinieneś/powinnaś się wstydzić", "Jak możesz tak postępować?". To tylko wzbudza opór i poczucie winy.
• Szantaż emocjonalny: "Jeśli nie przestaniesz, to odejdę", "Jeśli mnie kochasz, to przestaniesz". To manipulacja, która nie prowadzi do trwałej zmiany.
• Groźby bez pokrycia: Grożenie konsekwencjami, których nie jesteś w stanie lub nie zamierzasz wprowadzić w życie. To podważa Twoją wiarygodność.
• Oskarżanie i obwinianie: Skupianie się na tym, co osoba uzależniona robi źle, zamiast na swoich uczuciach i faktach.
• Pouczenia i kazania: Długie monologi o tym, co jest dobre, a co złe, są nieskuteczne.
• Zaprzeczanie problemowi: "To tylko faza", "Każdy eksperymentuje". Bagatelizowanie problemu jest równie szkodliwe.
• Rozmowa pod wpływem emocji: Próba rozmowy, gdy jesteś wściekły/a, zraniony/a lub pod wpływem alkoholu/narkotyków.

Jak skutecznie reagować na zaprzeczenia, agresję i manipulację?

Bądź przygotowany/a na to, że osoba uzależniona może reagować obronnie. Zaprzeczanie, agresja, złość, a nawet próby manipulacji to typowe mechanizmy obronne. Kluczem jest zachowanie spokoju i konsekwencji. Kiedy pojawia się zaprzeczenie ("Wcale nie mam problemu", "Kontroluję to"), spokojnie powróć do konkretnych faktów, które zebrałeś/aś. "Rozumiem, że tak to widzisz, ale ja widzę, że straciłeś/aś pracę z powodu nieobecności." Jeśli pojawi się agresja, pamiętaj, że to często wyraz bezradności i strachu. Nie daj się wciągnąć w kłótnię. Możesz powiedzieć: "Widzę, że jesteś zły/a, ale nie będę rozmawiać, gdy na mnie krzyczysz. Porozmawiajmy, gdy się uspokoisz." W przypadku manipulacji (np. wzbudzania poczucia winy, próby odwrócenia uwagi), trzymaj się swoich granic i celu rozmowy. Powtórz swoje stanowisko spokojnie i stanowczo. Pamiętaj, że nie jesteś odpowiedzialny/a za reakcje drugiej osoby, ale za swoje własne zachowanie.

Gdy rozmowa to za mało: co robić, gdy bliski odmawia pomocy?

Na czym polega metoda interwencji kryzysowej i jak ją zorganizować?

Jeśli pojedyncze rozmowy nie przynoszą rezultatu, a osoba uzależniona nadal odmawia pomocy, warto rozważyć metodę interwencji kryzysowej. Jest to zorganizowane spotkanie kilku bliskich osób (rodziny, przyjaciół, a czasem również terapeuty), które ma na celu przedstawienie uzależnionemu konsekwencji jego nałogu i zmotywowanie go do podjęcia leczenia. Interwencja powinna być starannie zaplanowana i przeprowadzona w spokojnej atmosferze. Każda z osób uczestniczących przygotowuje list, w którym opisuje, jak nałóg bliskiego wpływa na jej życie, używając komunikatu "Ja" i konkretnych faktów. Na koniec interwencji przedstawia się jasne ultimatum: albo osoba uzależniona podejmuje leczenie, albo bliscy wprowadzą w życie wcześniej ustalone konsekwencje (np. wyprowadzka z domu, zaprzestanie finansowania). Kluczowe jest, aby wszyscy uczestnicy byli zgodni i konsekwentni w swoich działaniach. Często obecność profesjonalisty (terapeuty uzależnień) jest nieoceniona w prowadzeniu takiej interwencji.

"Twarda miłość" w praktyce: Jak przestać chronić, a zacząć realnie pomagać?

Koncepcja "twardej miłości" to jedno z najtrudniejszych, ale często najskuteczniejszych narzędzi w walce z uzależnieniem. Polega ona na zaprzestaniu chronienia osoby uzależnionej przed naturalnymi konsekwencjami jej nałogu. To oznacza, że przestajesz spłacać długi, usprawiedliwiać nieobecności w pracy, ukrywać jej zachowania przed innymi. Pozwalasz jej doświadczyć bólu i trudności wynikających z jej wyborów. Na przykład, jeśli bliski traci pracę z powodu nałogu, nie szukasz mu nowej i nie dajesz pieniędzy na życie, ale pozwalasz mu doświadczyć braku środków. Jeśli zostaje eksmitowany, nie oferujesz mu natychmiastowo swojego dachu nad głową, ale wskazujesz na dostępne placówki pomocowe. To nie jest okrucieństwo, ale akt głębokiej miłości, który ma na celu przełamanie iluzji i zaprzeczenia. Często dopiero gdy uzależniony "sięgnie dna" i poczuje pełne konsekwencje swojego postępowania, jest w stanie podjąć decyzję o zmianie i szukać pomocy.

Konsekwencje prawne w Polsce: Czy argument o karalności posiadania narkotyków może pomóc?

W Polsce posiadanie narkotyków, w tym marihuany, jest nielegalne i karalne zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. Artykuł 62 tej ustawy jasno stanowi, że "Kto, wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". W przypadku znacznej ilości, kara może być znacznie wyższa. Argument o konsekwencjach prawnych może być wykorzystany jako czynnik motywujący w rozmowie z osobą uzależnioną, zwłaszcza jeśli jest to młoda osoba, która nie zdaje sobie sprawy z powagi sytuacji. Możesz powiedzieć: "Martwię się, że przez palenie marihuany możesz mieć poważne problemy z prawem, co może zniszczyć Twoją przyszłość." Należy jednak używać tego argumentu z ostrożnością, aby nie wzbudzić strachu i nie zamknąć drogi do dialogu, a jedynie uświadomić realne zagrożenia. Celem jest pomoc, a nie straszenie, ale świadomość prawna jest ważna.

Zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, posiadanie narkotyków, w tym marihuany, jest w Polsce nielegalne i karalne.

Przeczytaj również: Jak walczyć z uzależnieniem od narkotyków? Droga do trzeźwości

Gdzie szukać profesjonalnej pomocy w Polsce?

Bezpłatne wsparcie: Jak skorzystać z pomocy NFZ i telefonów zaufania?

W Polsce dostępnych jest wiele form bezpłatnej pomocy dla osób uzależnionych i ich bliskich. Ważne jest, aby wiedzieć, gdzie szukać wsparcia. Leczenie uzależnień w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) jest bezpłatne i nie wymaga skierowania. Możesz zgłosić się bezpośrednio do poradni leczenia uzależnień. Dostępne są różne formy wsparcia:

• Poradnie leczenia uzależnień: Oferują terapię indywidualną i grupową, konsultacje psychologiczne i psychiatryczne.
• Oddziały dzienne: Intensywna terapia, w której pacjent uczestniczy w zajęciach przez kilka godzin dziennie, wracając na noc do domu.
• Oddziały całodobowe (odwykowe): Stacjonarne leczenie, często połączone z detoksem, w ośrodkach zamkniętych.
• Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia (801 199 990): Dostępny codziennie, oferuje wsparcie, informacje i pomoc w znalezieniu placówek.
• Gminne Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA): Mogą udzielić informacji, skierować na leczenie, a w skrajnych przypadkach wszcząć procedurę zobowiązania do leczenia.
• Punkty informacyjno-konsultacyjne: Często działają przy urzędach gmin, oferując wstępne konsultacje i wskazówki.

Pamiętaj, że skorzystanie z pomocy to oznaka siły, a nie słabości. Nie wahaj się szukać wsparcia.

Prywatne ośrodki terapii uzależnień: Kiedy warto rozważyć tę opcję?

Oprócz placówek finansowanych przez NFZ, w Polsce funkcjonują również prywatne ośrodki terapii uzależnień. Ich wybór może być uzasadniony w kilku sytuacjach. Przede wszystkim, prywatne ośrodki często oferują szybszy dostęp do terapii, co w przypadku naglącej potrzeby może być kluczowe. Mogą również proponować bardziej zindywidualizowane programy leczenia, terapie alternatywne, wyższy komfort zakwaterowania czy mniejsze grupy terapeutyczne. Koszty są oczywiście wyższe, ale dla niektórych osób, które cenią sobie dyskrecję, specyficzne metody leczenia lub krótszy czas oczekiwania, może to być wartościowa alternatywa. Zawsze jednak upewnij się, że wybrany ośrodek posiada odpowiednie certyfikaty i doświadczoną kadrę.

Pomoc dla Ciebie jest równie ważna: Dlaczego terapia dla osób współuzależnionych to konieczność?

Chciałbym to podkreślić raz jeszcze: Twoje zdrowie psychiczne i dobrostan są równie ważne, jak zdrowie osoby uzależnionej. Współuzależnienie to realny problem, który może prowadzić do wypalenia, depresji i poważnych problemów w Twoim własnym życiu. Terapia dla osób współuzależnionych to nie luksus, ale konieczność. Pozwala zrozumieć mechanizmy współuzależnienia, nauczyć się stawiać granice, odzyskać kontrolę nad własnym życiem i przestać koncentrować się wyłącznie na problemie bliskiego. Grupy wsparcia, takie jak Al-Anon czy Nar-Anon, a także indywidualna terapia z psychologiem, mogą być nieocenionym źródłem siły i wiedzy. Pamiętaj, że dbając o siebie, stajesz się silniejszym i bardziej efektywnym wsparciem dla osoby uzależnionej.

Jakie są pierwsze kroki? Od detoksu po terapię długoterminową

Proces leczenia uzależnień jest zazwyczaj wieloetapowy i wymaga czasu oraz zaangażowania. Oto typowe kroki, które należy podjąć:

1. Detoks (detoksykacja): Pierwszym krokiem, zwłaszcza w przypadku silnego uzależnienia fizycznego, jest odtrucie organizmu pod nadzorem medycznym. Ma to na celu bezpieczne usunięcie substancji z organizmu i złagodzenie objawów odstawiennych.
2. Diagnoza i plan terapii: Po detoksie następuje szczegółowa diagnoza i opracowanie indywidualnego planu leczenia, uwzględniającego specyfikę uzależnienia i potrzeby pacjenta.
3. Terapia indywidualna: Sesje z terapeutą, podczas których pacjent pracuje nad zrozumieniem przyczyn uzależnienia, rozwija strategie radzenia sobie z pokusami i uczy się nowych wzorców zachowań.
4. Terapia grupowa: Udział w grupach terapeutycznych, gdzie pacjenci dzielą się doświadczeniami, wspierają się nawzajem i uczą się od siebie. To często bardzo skuteczna forma leczenia.
5. Terapia rodzinna: Włączenie rodziny w proces leczenia, aby pomóc w odbudowie relacji i nauczyć bliskich, jak wspierać osobę uzależnioną w zdrowy sposób.
6. Długoterminowe wsparcie i profilaktyka nawrotów: Po zakończeniu intensywnej terapii, kluczowe jest kontynuowanie wsparcia, np. poprzez grupy samopomocowe (jak NA Anonimowi Narkomani), dalsze sesje terapeutyczne i rozwijanie zdrowych nawyków, aby zapobiec nawrotom.