W dzisiejszym świecie, gdzie internet jest wszechobecny, granica między zdrowym korzystaniem a uzależnieniem staje się coraz bardziej płynna. Zrozumienie, czym jest uzależnienie od internetu, a przede wszystkim, jaka jest jego skala i konsekwencje w Polsce, jest kluczowe dla każdego, kto chce dbać o zdrowie cyfrowe swoje i swoich bliskich.
Skala uzależnienia od internetu w Polsce: co mówią statystyki i kto jest w grupie ryzyka?
- Problemowe Używanie Internetu (PUI) dotyka znaczną część społeczeństwa, a szczególnie alarmujące są dane dotyczące dzieci i młodzieży.
- Aż 31% nieletnich wykazuje wysoki wskaźnik PUI, a u 8,1% jest on na bardzo wysokim poziomie, co stanowi wzrost o 5,5 p.p. od 2020 roku.
- W najnowszej klasyfikacji ICD-11 oficjalnie uznano "uzależnienie od gier" (gaming disorder), co otwiera drogę do formalnego rozpoznania innych uzależnień behawioralnych.
- Kluczowe objawy to utrata kontroli nad czasem online, objawy odstawienne, zaniedbywanie obowiązków i kontynuowanie nałogu mimo negatywnych konsekwencji.
- Na uzależnienie najbardziej narażeni są dzieci i młodzież, osoby samotne, nieśmiałe oraz z innymi problemami psychicznymi.
- Pomoc w Polsce obejmuje psychoterapię (głównie poznawczo-behawioralną) oraz ośrodki leczenia uzależnień, w tym programy finansowane przez NFZ.
Skala problemu: Ile osób w Polsce zmaga się z uzależnieniem od internetu?
Jako Nataniel Grabowski, muszę przyznać, że precyzyjne i jednolite dane dotyczące uzależnienia od internetu w Polsce są trudne do zdobycia. Wynika to z kilku przyczyn po pierwsze, zjawisko jest dynamiczne i ewoluuje wraz z technologią, a po drugie, brakowało pełnej klasyfikacji uzależnienia od internetu jako odrębnej jednostki chorobowej w starszych systemach diagnostycznych, takich jak ICD-10. Mimo to, dostępne badania rzucają światło na skalę problemu, zwłaszcza wśród najmłodszych.
Alarmujące statystyki dotyczą przede wszystkim dzieci i młodzieży. Według raportu "Internet dzieci" z marca 2025 roku, dzieci w wieku 7-14 lat spędzają w internecie średnio 4 godziny i 29 minut dziennie. Co więcej, aż 85,6% dzieci w tej grupie wiekowej i niemal 100% nastolatków (15-18 lat) regularnie korzysta z sieci. To ogromna ekspozycja, która niesie ze sobą ryzyko. Raport NASK wskazuje, że wysoki wskaźnik Problemowego Używania Internetu (PUI) dotyczy 31% nieletnich, a u 8,1% wskaźnik ten jest na poziomie bardzo wysokim. Co szczególnie niepokojące, stanowi to wzrost o 5,5 punktu procentowego w stosunku do 2020 roku. Badanie NASK z 2024 roku wykazało również, że wysoki poziom problematycznego korzystania ze smartfona osiągnęło 35% dziewcząt i 27% chłopców. Te liczby pokazują, że problem narasta i dotyka coraz większej grupy młodych ludzi.
Problemowe Używanie Internetu (PUI) to termin, który opisuje wzorzec zachowań online, który staje się szkodliwy i negatywnie wpływa na życie jednostki. Na podstawie danych z NASK, widzimy, że znaczna część Polaków, a zwłaszcza nieletnich, znajduje się w grupie ryzyka. To nie są tylko pojedyncze przypadki to zjawisko o znaczącej skali społecznej, które wymaga naszej uwagi i interwencji. Jako Nataniel Grabowski, jestem przekonany, że ignorowanie tych danych byłoby błędem.
Kiedy cyfrowe nawyki stają się uzależnieniem? Zrozumienie problemu
Oficjalna medycyna coraz śmielej klasyfikuje uzależnienie od internetu jako uzależnienie behawioralne. Chociaż Zespół Uzależnienia od Internetu (ZUI) nie został jeszcze w pełni sklasyfikowany jako odrębna jednostka chorobowa w ICD-10, to w najnowszej klasyfikacji ICD-11, która weszła w życie w 2022 roku, oficjalnie uznano "uzależnienie od gier" (gaming disorder). To ważny krok w kierunku formalnego rozpoznania problemu i otwiera drogę do uznania innych form uzależnień cyfrowych.
- Siecioholizm
- Ogólne określenie na uzależnienie od internetu, charakteryzujące się przymusem korzystania z sieci w sposób, który negatywnie wpływa na życie jednostki.
- Fonoholizm
- Specyficzna forma uzależnienia, skupiająca się na nadmiernym i kompulsywnym używaniu smartfona, często prowadząca do zaniedbywania innych aspektów życia.
- Infoholizm
- Uzależnienie od ciągłego poszukiwania i przyswajania informacji online, często objawiające się obsesyjnym sprawdzaniem wiadomości, mediów społecznościowych czy forów internetowych.
Rozwój uzależnienia od internetu często przebiega etapami. Zaczyna się niewinnie, od początkowej fascynacji nowymi możliwościami, jakie daje sieć. Z czasem pojawia się zwiększona tolerancja potrzeba coraz dłuższego korzystania, aby osiągnąć ten sam poziom satysfakcji lub ulgi. Ostatecznie, osoba uzależniona traci kontrolę nad czasem spędzanym w sieci, co prowadzi do poważnych konsekwencji w życiu.
6 kluczowych objawów uzależnienia od internetu: Sygnały, których nie możesz ignorować
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest utrata kontroli nad czasem spędzanym w sieci. Znam to z własnej praktyki pacjenci często opowiadają o myślach typu „jeszcze tylko chwila”, która zamienia się w godziny. To prowadzi do zarwanych nocy, spóźnień, a nawet nieobecności w pracy czy szkole, poważnie dezorganizując codzienne życie.
Kolejnym sygnałem jest zaniedbywanie realnych obowiązków, pasji i relacji społecznych. Kiedy świat online staje się priorytetem, to, co naprawdę ważne w życiu, schodzi na dalszy plan. Hobby, spotkania z przyjaciółmi, rodzinne obiady wszystko to ustępuje miejsca kolejnym godzinom spędzonym przed ekranem.
Bardzo ważnym objawem są cyfrowe objawy odstawienne. Kiedy dostęp do internetu jest ograniczony lub niemożliwy, pojawia się drażliwość, niepokój, lęk, a nawet rozdrażnienie. To klasyczne symptomy uzależnienia, pokazujące, jak silna jest psychiczna zależność od sieci.
Osoba uzależniona często kontynuuje nałóg mimo świadomości negatywnych konsekwencji. Wie, że internet szkodzi jej zdrowiu, relacjom czy pracy, ale nie potrafi przestać. Co więcej, pojawia się tendencja do ukrywania prawdziwej skali problemu przed bliskimi, kłamstwa i manipulacje stają się codziennością, co dodatkowo pogłębia izolację.
Kto jest najbardziej narażony na uzależnienie od internetu? Główne grupy ryzyka
Z mojej perspektywy, jako eksperta, muszę podkreślić, że dzieci i młodzież są szczególnie podatni na uzależnienie od internetu. Ich mózgi są w fazie intensywnego rozwoju, co sprawia, że są bardziej plastyczne i podatne na kształtowanie nawyków. Dodatkowo, w tym wieku silna jest potrzeba poszukiwania akceptacji rówieśniczej, a internet, zwłaszcza media społecznościowe i gry online, często staje się miejscem, gdzie tej akceptacji szukają. Słabiej rozwinięte mechanizmy samokontroli sprawiają, że trudniej im oprzeć się pokusie ciągłego bycia online.
Dla osób samotnych i nieśmiałych internet często staje się ucieczką i substytutem realnych kontaktów społecznych. W sieci łatwiej jest nawiązywać znajomości, ukrywać swoje niedoskonałości i czuć się bardziej komfortowo. Niestety, ta wirtualna "bliskość" rzadko przekłada się na satysfakcjonujące relacje w prawdziwym życiu, pogłębiając poczucie izolacji.
Istnieje również silny związek między istniejącymi problemami psychicznymi a zwiększonym ryzykiem rozwoju siecioholizmu. Osoby cierpiące na depresję, fobie społeczne, ADHD czy zaburzenia lękowe często wykorzystują sieć jako formę radzenia sobie z trudnościami. Internet staje się dla nich sposobem na ucieczkę od problemów, zmniejszenie lęku czy poprawę nastroju, co niestety prowadzi do błędnego koła uzależnienia.
Dodatkowo, warto wspomnieć o osobach pracujących w domu lub bezrobotnych. Większa ilość nieustrukturyzowanego czasu oraz brak jasnych granic między pracą a życiem prywatnym może sprzyjać nadmiernemu korzystaniu z internetu, co z czasem może przerodzić się w uzależnienie.
Konsekwencje uzależnienia: Jak internet wpływa na zdrowie i życie społeczne?
- Depresja i stany lękowe: Długotrwałe przebywanie w sieci, zwłaszcza w mediach społecznościowych, może prowadzić do poczucia osamotnienia, porównywania się z innymi i obniżenia nastroju.
- Problemy z koncentracją: Ciągłe bombardowanie bodźcami online osłabia zdolność do skupienia uwagi na jednym zadaniu.
- Zaburzenia snu: Niebieskie światło ekranów i nadmierna stymulacja przed snem zakłócają naturalny rytm dobowy.
- Niska samoocena: Wirtualne życie często kreuje nierealistyczne oczekiwania, prowadząc do frustracji i obniżenia poczucia własnej wartości.
- Wady postawy: Długotrwałe siedzenie przed komputerem czy ze smartfonem w ręku przyczynia się do problemów z kręgosłupem.
- Bóle kręgosłupa i głowy: Wynikające z napięcia mięśni i niewłaściwej pozycji.
- Zespół cieśni nadgarstka: Powtarzalne ruchy myszką lub pisanie na klawiaturze mogą prowadzić do uszkodzeń nerwów.
- Problemy ze wzrokiem: Zmęczenie oczu, suchość, a nawet pogorszenie ostrości widzenia.
- Zaniedbania higieniczne i żywieniowe: Osoby uzależnione często zapominają o podstawowych potrzebach, co prowadzi do pogorszenia ogólnego stanu zdrowia.
- Izolacja: Wirtualne relacje zastępują te realne, prowadząc do samotności i wycofania społecznego.
- Rozpad więzi rodzinnych i przyjacielskich: Konflikty wynikające z nadużywania internetu niszczą bliskie relacje.
- Problemy w nauce i pracy: Spadek wyników, nieobecności, utrata motywacji.
- Kłopoty finansowe: Związane z wydatkami na gry, zakupy online czy utratą pracy.
Przeczytaj również: Objawy uzależnienia od alkoholu: Kiedy picie staje się problemem?
Jest wyjście z sieci: Gdzie szukać profesjonalnej pomocy w Polsce?
Jako Nataniel Grabowski, zawsze powtarzam, że pierwszym i najważniejszym krokiem jest uświadomienie sobie problemu. Kiedy internet zaczyna dominować nad życiem, a próby ograniczenia jego używania kończą się niepowodzeniem, to sygnał, że należy zgłosić się po pomoc. Specjalistą, do którego warto się zwrócić, jest psychoterapeuta, a w niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy występują współistniejące zaburzenia psychiczne, również psychiatra.
Najskuteczniejszą i najczęściej stosowaną metodą leczenia uzależnień behawioralnych, w tym uzależnienia od internetu, jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT). Pomaga ona zidentyfikować myśli i wzorce zachowań prowadzące do nałogu, a następnie nauczyć się zdrowszych strategii radzenia sobie z trudnościami i kontrolowania impulsów.
W Polsce dostępne są różne opcje leczenia. Funkcjonują zarówno publiczne, jak i prywatne ośrodki leczenia uzależnień, oferujące pomoc stacjonarną (dla osób wymagających intensywnej terapii i odcięcia od środowiska) oraz ambulatoryjną (dla tych, którzy mogą funkcjonować w codziennym życiu). Warto również wspomnieć, że Narodowy Fundusz Zdrowia finansował program pilotażowy dotyczący leczenia e-uzależnień u dzieci i młodzieży, który trwał do czerwca 2025 roku. Z programu skorzystało ponad 11 tysięcy beneficjentów, co pokazuje skalę zapotrzebowania na tego typu wsparcie. Zachęcam do śledzenia podobnych inicjatyw, ponieważ świadomość i dostępność pomocy stale rosną.
Nie mogę nie podkreślić, jak ogromne znaczenie ma rola rodziny w procesie leczenia. Uzależnienie dotyka nie tylko osobę uzależnioną, ale całe jej otoczenie. Mądre wspieranie, zrozumienie i często włączenie rodziny w proces terapeutyczny są kluczowe dla trwałej zmiany. Terapia rodzinna może pomóc w odbudowaniu zaufania, poprawie komunikacji i stworzeniu środowiska sprzyjającego zdrowieniu.
